Шымкент агроөнеркәсіп картасын қайта құрып келеді. Мақсат – өнімді егістен сөреге дейін қысқа әрі суық тізбекпен жеткізу. Бұл үшін үш тірек қатар дамуда: өнеркәсіптік жылыжайлар, қайта өңдеу қуаттары және экспорттық логистика. Мемлекет, палата, жеке инвестор экожүйеде жұмыс істесе, маусымға тәуелділік азайып, баға тұрақталады.
Жылыжай – кластердің жүрегі. Климат қолайлы болса да, су мен энергияны есептеу қажет. Қазіргі жобалар тамшылатып суару, рециркуляция, климаттық экран, LED фитожарық, жылуды қайта бөлу модульдерін қолданады. Тұқым, көшет, биоқорғауды жергіліктендіру импорт шығынын азайтады, сапаны тұрақтандырады. Маусымаралық ұсыныс үзілмесе, артық өнім өңдеуге өтеді.
Қайта өңдеу – қосылған құн фабрикасы. Көкөніс-жемісті жуу, калибрлеу, кесіп-тоңазыту (fresh cut), пастерлеу, шырын/пюре, консерві және қаптама бір алаңда тоғысса, ұсақ шаруаның өнімі де нарыққа тез шығады. Сапа стандарты – HACCP/ISO 22000, ал партияны QR арқылы қадағалау тұтынушыға дерек береді. Осындай ашықтық экспорт сатып алушысының талабы.
Логистика – кластердің қан айналымы. Сауда-логистикалық орталық, қойма, терең тоңазытқыш камералары кросс-докингпен жұмыс істесе, ысырап азаяды. Кеденде алдын ала декларациялау, «жасыл дәліз», электронды инвойс және фитосанитарлық бақылауды «бір терезеге» жинау – шекарадан өтуді сағатпен өлшеуге жол ашады. Бұл, әсіресе, Орталық Азия және Парсы шығанағы бағыттарына тез бұзылатын өнім жөнелткенде шешуші.
Кластер сервистері: қаптама өндірісі, паллет айналымы, кодтау, агроном мен логистерге қысқа курстар. Колледждер дуальды бағдарламамен жылыжай мен қайта өңдеу цехына кадр дайындауда. Қаржыда – факторинг, лизинг, форфейтинг; сертификаттау мен энергия аудитіне ваучер қарастырылған.
Тәуекел бар: электр, газ тарифі, су тапшылығы, валюталық бағам, тасымал құны, шекарадағы іркілістер. Шешім – энергия тиімділігіне инвестиция, су үнемдеу және қайта пайдалану, маршрутты оңтайлау, келісімшарттық логистика, форвардтық контрактілер. Сақтау қоймасы мен нақты жоспарлау фермерге баға құлдырауын «көпірмен» еңсеруге көмектеседі.
Нәтиже? Ішкі нарық тұрақтанып, импортқа тәуелділік азаяды. Қала маңындағы ауылдар тұрақты тапсырыс табады. Экспорт келісімдері көбейіп, жылыжай, цех, қойма, тасымалдауда жұмыс орындары ашылады. Ең бастысы, Шымкент агроөнеркәсібі «көп өнім – аз шығын – жылдам жеткізу» формуласына жақындайды. Бұл формула бәсекеге қабілеттілікті және тұрғын себетінің бағасын болжамды етеді.