Түркістан қаласында «Шаға көлі» атты маңызды гидротехникалық нысанның құрылысы басталды. Бұл жоба өңірдің экологиялық тепе-теңдігін сақтап, су тасқынының алдын алу және қала тұрғындарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырылып отыр. Көлдің жалпы ауданы — 81 гектар, ал су сыйымдылығы 2,3 миллион текше метрді құрайды. Сондай-ақ, су арналар жүйесінің жалпы ұзындығы 6,1 шақырымға тең.
Шаға көлі жобасының басты міндеті — Түркістан қаласының әкімшілік-іскерлік орталығын және іргелес елді мекендерді көктемгі су тасқынынан қорғау. Соңғы жылдары жауын-шашын мөлшерінің артуына байланысты аймақта су деңгейі жиі көтеріліп, тұрғындарға айтарлықтай қиындық тудырып келеді. 2023 жылы қатты жауын-шашын салдарынан Түркістан қаласына жақын орналасқан бірнеше елді мекен су астында қалған болатын. Ал биылғы жылы Сауран ауданы аумағында болған тасқын кезінде Шаға көлі өз міндетін толық атқарып, 2,5 миллион текше метр артық суды жинап, қаланы апаттан аман алып қалды. Бұл жағдай жобаның маңыздылығын айқын дәлелдеді.
Жасанды көлде жиналған су тек қауіпсіздік мақсатында ғана емес, сонымен қатар қаланың инфрақұрылымдық дамуына да қызмет етеді. Мәселен, «Ескек есу» каналының суын толықтыру, саябақтар мен гүлзарларды суару, көгалдандыру және вегетациялық маусым кезінде егістік жерлерді суару үшін пайдаланылады. Бұл – экологиялық тұрғыда тиімді әрі экономикалық жағынан үнемді шешім.
Жобаны іске асыру үшін жалпы 6,6 миллиард теңге бөлініп, жобаны оңтайландыру нәтижесінде 2 миллиард теңгеден астам қаражат үнемделген. БАҚ пен әлеуметтік желілерде тарап кеткен «жағажай құрылысына артық қаражат жұмсалды» деген ақпарат – шындыққа жанаспайды. Нақты дерек бойынша, Шаға көлі құрылысына (бөгет тұрғызу, арналар мен каналдар қазу, түбін тереңдету, жағалауды нығайту, қызмет көрсету нысандары мен жолдар салу) барлығы 5,7 миллиард теңге жұмсалған.
Нысанның негізгі бөлігін құрайтын бөгет пен гидротехникалық жүйелер — инженерлік жағынан аса күрделі құрылым. Көл табанын тереңдету және жағалауды нығайту жұмыстары арнайы техника мен ғылыми зерттеу негізінде орындалды. Мамандардың айтуынша, мұндай көлемдегі жасанды су қоймасының құрылысы – Түркістан тарихындағы ірі экологиялық және инженерлік жобалардың бірі.
Жоба аясында көлдің тиімді пайдаланылуын қамтамасыз ету үшін қосымша инфрақұрылым салу да қарастырылған. Атап айтқанда, автоматтандырылған суару жүйесі, ұңғымалар, кәріз жүйелері, сондай-ақ әкімшілік ғимарат, бақылау-өткізу пункті, екі жуыну орны, үш қоғамдық әжетхана және инженерлік инфрақұрылым тартуға 900 миллион теңге қарастырылған. Бұл жұмыстар көлді жай ғана су қоймасы емес, заманауи демалыс және экотуризм аймағына айналдыруға бағытталған.
2023 жылы жүргізілген құрылыс барысында кейбір техникалық кемшіліктер анықталып, тиісті органдар тарапынан сараптамалық талдау жасалды. Экономикалық тергеп-тексеру департаменті жобаның сметалық құжаттамасын, орындалған жұмыстар сапасын егжей-тегжейлі зерделеді. Сараптама нәтижесінде кейбір ақаулар бойынша мердігер ұйымдарға жөндеу және қайта құру туралы нұсқама берілді. Осы себепті біраз уақыт нысандағы жұмыстар уақытша тоқтап тұрған болатын.
Қазір Шаға көлінің аумағында реттеу және қалпына келтіру жұмыстары қайта жанданды. Су деңгейінің төмендеген кезеңінде жағалауды тазарту, ескі құрылымдарды жою, тұрмыстық және құрылыс қалдықтарын шығару, экологиялық тазарту жұмыстары жүргізілуде. Бұл жұмыстардың нәтижесінде көл айналасы экологиялық тұрғыда қауіпсіз әрі тартымды демалыс орнына айналып келеді.
Жағалауды абаттандыру барысында табиғи өсімдіктерді сақтау, жасыл аймақтарды көбейту және экологиялық тепе-теңдікті сақтау мәселесіне ерекше көңіл бөлінуде. Сонымен қатар, демалушылар үшін ыңғайлы инфрақұрылым — жаяу жүргіншілер жолдары, көлеңкелі демалыс аймақтары, орындықтар мен спорттық алаңшалар орнату жоспарланып отыр.
2025 жылғы 5 қыркүйекте «Open Turkistan» мекемесі мен «Gold Fish City Turkistan» ЖШС арасында келісімшарт жасалды. Келісімге сәйкес, инвесторлар жағажай аймағын дамыту, туристік және ойын-сауық нысандарын салу, қонақүй және мейрамхана кешендерін тұрғызу бағытында жұмыс атқарады. Құны 5 миллион АҚШ долларын құрайтын инвестиция тартылмақ. Бұл қаржыға әлемдік деңгейдегі демалыс аймағын қалыптастыру көзделіп отыр.
Жобаның басты мақсаты – Шаға көлін тек қалалық демалыс орны ғана емес, халықаралық деңгейдегі туристік орталыққа айналдыру. Көл маңында салынатын қонақүйлер, су спорты орталығы, балалар ойын аймақтары мен мәдени демалыс кешендері Түркістанның туристік әлеуетін арттырады.
Жоба толық іске асқанда жүздеген жаңа жұмыс орны ашылады. Жергілікті тұрғындар құрылыс, көгалдандыру, қызмет көрсету, қоғамдық тамақтану және туризм салаларында еңбек ету мүмкіндігіне ие болады. Бұл өз кезегінде жергілікті экономиканы дамытуға, шағын және орта кәсіпкерлікті қолдауға жол ашады.
Түркістан өңірінің табиғи ерекшеліктерін ескере отырып, Шаға көлі болашақта экологиялық туризмнің орталығына айналуы ықтимал. Мұнда су спорты түрлерін дамыту, халықаралық жарыстар өткізу, туристерге бағытталған мәдени іс-шаралар ұйымдастыру жоспарланған.
Қорыта айтқанда, Шаға көлі жобасы — тек инженерлік нысан ғана емес, Түркістанның экологиялық қауіпсіздігін нығайтып, өңірдің туристік және экономикалық әлеуетін арттыруға бағытталған үлкен стратегиялық жоба. Бұл бастама алдағы жылдары Түркістанды Орталық Азиядағы ең заманауи әрі табиғатпен үйлескен қалалардың біріне айналдыруға мүмкіндік береді.