Түркістан қаласында тұрғындардың қауіпсіздігі мен қолайлы өмір сүру жағдайын қамтамасыз ету – күн тәртібіндегі басты міндеттердің бірі болып табылады. Бұл бағытта қала әкімдігі мен тиісті коммуналдық қызметтер жүйелі жұмыс жүргізіп келеді. Соңғы жылдары Түркістанның қарқынды дамуы, жаңа тұрғын үйлер мен шағын аудандардың бой көтеруі қаланың жалпы инфрақұрылымдық келбетін түбегейлі өзгертті. Осыған байланысты көше жарықтандыру жүйесін жаңарту және энергия үнемдейтін шамдарды орнату жұмыстары кең көлемде жүзеге асырылуда.
Бүгінде Түркістан қаласының аумағында барлығы 37 302 жарықтандыру нүктесі орнатылған. Бұл көрсеткіш соңғы үш жылда екі есеге жуық артқан. Бұрын қараңғылықта қалып, тұрғындарға қолайсыздық тудырған көшелер бүгінде жарқырап тұр. Әсіресе, қала шетіндегі жаңа ықшамаудандар мен ауылдық округтерді қамтуға ерекше назар аударылған. Мәселен, былтырдың өзінде ішкі орам көшелеріне 450-ден астам шам қойылған. Бұл жұмыстардың барлығы «Түркістан – қауіпсіз қала» бағдарламасы аясында атқарылып, тұрғындардың тұрмыс сапасын арттыруға бағытталуда.
Жаңа орнатылған жарық шамдарының басты ерекшелігі – олардың энергия үнемдеуші LED технологиясына негізделуі. Мұндай шамдар электр энергиясын 50–60 пайызға дейін үнемдейді әрі ұзақ мерзім қызмет етеді. Мысалы, бұрын орнатылған ескі шамдардың қызмет ету мерзімі орта есеппен 2–3 жыл болса, қазіргі LED шамдар 10 жылдан астам уақыт үздіксіз жұмыс істей алады. Бұл коммуналдық шығындарды азайтып қана қоймай, экологиялық жүктемені де төмендетеді.
Қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық бөлімінің мәліметінше, энергия үнемдеу нәтижесінде жыл сайын бюджеттен бөлінетін қаржының айтарлықтай бөлігі үнемделіп отыр. Бұл қаражат қайтадан инфрақұрылымдық жобаларды дамытуға, соның ішінде қосымша жарық нүктелерін орнатуға бағытталады.
Сонымен қатар, қала көшелеріндегі жарық шамдары автоматты басқару жүйесіне қосылған. Яғни, шамдар тәуліктің нақты уақытына сәйкес автоматты түрде қосылып-өшіру функциясымен басқарылады. Кешкі уақытта шамамен 18:20-да қосылып, таңғы 05:00-де сөнеді. Бұл жүйе энергияны тиімді пайдалануға мүмкіндік береді және адам факторына тәуелділікті азайтады.
Жарықтандыру жүйесінің тиімділігін арттыру мақсатында «ақылды қала» технологиялары да енгізілуде. Кейбір орталық көшелер мен магистральдарда жарық шамдары қозғалысты анықтайтын арнайы сенсорлармен жабдықталған. Мысалы, жаяу жүргінші немесе көлік жақындаған сәтте шам жарықтығын арттырып, қозғалыс болмаған кезде автоматты түрде төмендетеді. Бұл әрі энергия үнемдейді, әрі қауіпсіздікті қамтамасыз етеді.
Жаңа жарық шамдарының орнатылуы тек тұрмыстық қолайлылық үшін ғана емес, сонымен қатар қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздік тұрғысынан да маңызды. Қала көшелерінің жарық болуы құқық бұзушылықтың алдын алуға, полиция қызметінің тиімділігін арттыруға септігін тигізеді. Түнгі уақытта жақсы жарықтандырылған көшелерде бейнебақылау жүйелерінің мүмкіндігі де артады, бұл өз кезегінде құқық қорғау органдарының жұмысын жеңілдетеді.
Түркістан – тарихы терең, мәдени мұрасы бай қала. Мұнда Қожа Ахмет Ясауи кесенесі мен өзге де тарихи-рухани нысандар орналасқан. Түнгі уақытта бұл ғимараттардың айналасы жарық шамдармен безендіріліп, ерекше көрініс береді. Жарық сәулесімен көмкерілген көне шаһар келбеті қала тұрғындары мен туристердің көзайымына айналып отыр. Кешкі серуен кезінде адамдардың қауіпсіз қозғалысына мүмкіндік жасалып, қаланың эстетикалық бейнесі айқындала түсті.
Қазіргі таңда қаланың басты магистральдары – Бейбітшілік, Қазыбек би, Тәуке хан, Нәзір Төреқұлов, Тұран даңғылдары, сондай-ақ Ясауи мен Керуен сарай маңындағы көшелер толықтай жарықтандырылған. Бұдан бөлек, жаңа салынып жатқан «Жаңа қала» аймағында да жарықтандыру желісі кезең-кезеңімен жүргізілуде. 2025 жылдың соңына дейін бұл аймақта қосымша 5 мыңнан астам шам орнату жоспарланған.
Энергия үнемдейтін жарық шамдарын орнату жұмыстары мемлекеттік-жекеменшік әріптестік негізінде жүзеге асуда. Бұл тәсіл арқылы бюджет жүктемесі азайып, жеке сектордың қатысуымен сапалы әрі уақтылы жұмыстар атқарылуда. Мәселен, соңғы екі жылда осындай әріптестік негізінде 20-дан астам көше мен 15 саябақ жарықтандырылды.
Түркістан қаласының энергетика және инфрақұрылымды дамыту басқармасының мәліметінше, 2026 жылға дейін қаладағы барлық көшелер мен қоғамдық орындар 100 пайыз жарықпен қамтамасыз етіледі. Бұл жоба аясында ескі шамдар толықтай жаңасына ауыстырылып, электр желілері қайта тартылмақ. Сонымен қатар, болашақта жарықтандыру жүйесін күн және жел энергиясымен қамтамасыз ету тетіктері де қарастырылуда. Мұндай экологиялық шешім Түркістанды «жасыл қала» моделіне жақындата түседі.
Жарықтандыру жұмыстарының тиімділігін арттыру мақсатында тұрғындармен кері байланыс та орнатылған. Әкімдік жанынан арнайы call-орталық пен онлайн өтініш жүйесі іске қосылған. Қай көшеде жарық шамы жанбай тұрса, тұрғындар хабарласып, тез арада жауапты мекемелерге жеткізіледі. Бұл тұрғындар мен әкімдік арасындағы байланыс мәдениетін арттырып, қоғамдық жауапкершілікті күшейтеді.
Түнгі жарықтың жеткілікті болуы қала экономикасына да оң әсер етеді. Себебі жарық шамдары жұмыс істейтін қоғамдық орындардың, дүкендер мен дәмханалардың қызмет уақытын ұзартады, ал бұл өз кезегінде шағын және орта бизнеске қолдау болып табылады. Қала түнде де өмір сүретін, белсенді, қауіпсіз орталыққа айналуда.
Түркістан қаласының әкімдігі бұл жұмыстарды тұрақты түрде жалғастыруды жоспарлап отыр. Келер жылы көше жарықтандыру жүйесін толық цифрландыру көзделген. Яғни, әрбір шамның қуат тұтыну көлемі, жану уақыты және техникалық жағдайы арнайы бақылау жүйесінде қадағаланады. Бұл болашақта ақауларды алдын ала анықтап, қызмет көрсету сапасын арттыруға мүмкіндік береді.
Қорыта айтқанда, Түркістандағы көше жарықтандыру жүйесін жаңарту – қала өмірін жақсартуға бағытталған маңызды әрі ұзақ мерзімді жоба. Энергия үнемдейтін шамдардың орнатылуы тұрғындар үшін жайлылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз етсе, экологиялық тұрғыдан ресурстарды үнемдеуге септігін тигізеді. Бұл бастама – Түркістанның заманауи, экологиялық таза әрі тартымды қала ретінде дамуының айқын дәлелі.