Түркістан облысында соңғы жылдары қала инфрақұрылымын дамыту, табиғи және жасанды су айдындарын тиімді пайдалану бағытында ауқымды жұмыстар жүргізілуде. Соның айқын көрінісі – «Түркістан» туристік-рекреациялық орталығының негізгі бөлігі болып табылатын Шаға көлін салу жобасы. Бұл жоба өңірдің су қауіпсіздігін қамтамасыз етумен қатар, туризм әлеуетін арттыруға және экологиялық тепе-теңдікті сақтауға бағытталған.
Көлдің жалпы ауданы 81 гектарды, сыйымдылығы 2,3 миллион текше метр суды, ал арналардың жалпы ұзындығы 6,1 шақырымды құрайды. Негізгі мақсат – Түркістан қаласының әкімшілік-іскерлік орталығын көктемгі су тасқынынан қорғау. Бұл бастама аймақ үшін стратегиялық маңызы бар экологиялық және инженерлік шешім ретінде бағаланады.
Шаға көлінің қорғаныс функциясы және экологиялық рөлі
Тарихқа көз жүгіртсек, 2023 жылы қатты жауын-шашынның салдарынан Түркістан қаласы маңындағы елді мекендерде су тасқыны орын алған болатын. Сол оқиғадан кейін өңірде су ресурстарын басқару және тасқын су қаупін азайту мәселесіне ерекше назар аударылды.
Ал сол жылдың ақпан айында Сауран ауданы аумағындағы су тасқыны кезінде Шаға көлі өз функциясын толық орындап, 2,5 миллион текше метр су жинап, Түркістанның «Жаңа қала» аумағын табиғи апаттан сақтап қалды. Бұл оқиға жобаның өміршеңдігін және өңір экожүйесін тұрақтандырудағы маңызын айқындады.
Көлде жиналған су бүгінде «Ескек есу» каналына толтыруға, қаланы көгалдандыруға, саябақтарды суаруға және вегетациялық маусым кезінде егістіктерді суаруға пайдаланылады. Осылайша, жасанды су қоймасы тек қорғаныс нысаны емес, экологиялық тепе-теңдік пен суармалы шаруашылықты қолдаудың сенімді тетігіне айналды.
Қаржыландыру және құрылыс барысы
Жобаны жүзеге асыру үшін жалпы 6,6 миллиард теңге бөлінген болатын. Дегенмен тиімді жоспарлау мен оңтайландыру шараларының арқасында 2 миллиард теңгеден астам қаржы үнемделіп, жобаның жалпы құны 5,7 миллиард теңгемен шектелді.
Кейбір бұқаралық ақпарат құралдарында және әлеуметтік желілерде «жағажай құрылысына орасан қаржы жұмсалды» деген жалған ақпарат тараған болатын. Ресми дерекке сүйенсек, бөлінген қаражаттың басым бөлігі инженерлік және су қорғау нысандарына бағытталған. Атап айтқанда:
бөгет пен арналар салу;
көлдің түбін тереңдету және жағалауды нығайту;
гидротехникалық инфрақұрылым мен жол құрылысы;
қызмет көрсету ғимараттарын салу.
Нәтижесінде, Шаға көлі Түркістан қаласы мен Сауран ауданы аумағында су тасқыны кезінде болатын қауіптің алдын алып, өңірдің техногендік және табиғи қауіпсіздігін қамтамасыз ететін нысанға айналды.
Туристік бағыттағы инфрақұрылым
Жоба шеңберінде көлді көпфункционалды туристік аймақ ретінде дамытуға ерекше назар аударылуда. Осы мақсатта:
900 миллион теңге қаржыға автоматтандырылған суару жүйесі, кәріз және ұңғыма желілері тартылды;
қызмет көрсету ғимараттары – әкімшілік кеңсе, бақылау-өткізу пункті, 2 жуыну нысаны және 3 санитарлық торап салынды;
көл жағалауын абаттандыру, жарықтандыру және демалыс инфрақұрылымын орнату жұмыстары қолға алынды.
Мұның барлығы Шаға көлін тек инженерлік нысан ғана емес, аймақтың заманауи рекреациялық орталығына айналдыруға мүмкіндік береді.
Құрылыс сапасы мен бақылау
2023 жылы жүргізілген құрылыс сапасын тексеру барысында бірқатар кемшіліктер анықталып, құзырлы органдарға тиісті ұсыныстар берілді. Экономикалық тергеп-тексеру департаменті арнайы сараптама жүргізіп, нысандағы жұмыстар уақытша тоқтатылған болатын.
Биыл көктемнен бастап кемшіліктер жойылып, жасанды көлдің инфрақұрылымын ретке келтіру, жағалауды тазалау және экологиялық қалпына келтіру жұмыстары қайта жанданды.
Қазіргі таңда су деңгейі төмендеген уақытта жағалауды тазалау, ескі құрылымдарды жою, тұрмыстық қалдықтарды шығару және экологиялық өңдеу шаралары қарқынды жүргізілуде. Осы шаралардың нәтижесінде көлдің айналасы тазарып, демалушылар үшін қауіпсіз және жайлы аймақ қалыптаса бастады.
Инвестициялық серіктестік және жаңа кезең
Шаға көлінің әлеуетін толық пайдалану және оны халықаралық деңгейдегі туристік орталыққа айналдыру мақсатында «Open Turkistan» мекемесі мен «Gold Fish City Turkistan» ЖШС арасында 2025 жылғы 5 қыркүйекте өзара ынтымақтастық туралы келісімшарт жасалды.
Келісімге сәйкес, инвестор тарапынан төмендегі бағыттар бойынша жұмыстар атқарылады:
жағажай аймағын дамыту және абаттандыру;
спорттық және ойын-сауық нысандарын салу;
туристерге арналған қонақүй және мейрамхана инфрақұрылымын құру;
су спорты түрлерін дамыту және халықаралық іс-шаралар өткізу алаңдарын дайындау.
Жобаның жалпы инвестициялық көлемі 5 миллион АҚШ долларын құрайды. Құрылыс және жөндеу жұмыстары 2025 жылдың қазан айының ортасында басталады деп жоспарланған.
Әлеуметтік-экономикалық әсер
Шаға көлі жобасының іске асуы Түркістан өңірінің экономикалық және әлеуметтік дамуына оң ықпал етеді.
Жүздеген жаңа жұмыс орны ашылып, жергілікті тұрғындар қызмет көрсету, құрылыс, логистика және қоғамдық тамақтану салаларында еңбек ету мүмкіндігіне ие болады.
Кәсіпкерлік белсенділік артады, шағын және орта бизнес субъектілері үшін жаңа бағыттар ашылады.
Туристік тартымдылық күшейіп, Түркістан қаласы халықаралық деңгейдегі демалыс және мәдени туризм орталығына айналмақ.
Сонымен қатар, жоба экологиялық тұрғыдан да маңызға ие. Жасанды көлдің айналасында жасыл белдеу қалыптастыру, құстардың табиғи ортасын сақтау, қаланың микроклиматын жақсарту және жергілікті биоәртүрлілікті қорғау шаралары жүзеге асырылмақ.
Болашақ жоспарлар
Облыс әкімдігі мен инвесторлар алдағы уақытта Шаға көлінің аумағында спорттық жарыстар, мәдени фестивальдер және экологиялық форумдар өткізу мүмкіндігін қарастыруда. Бұл бастамалар өңірдің туристік беделін арттырып, шетелдік қонақтарды тартуға зор мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, жоба аясында ақылды басқару жүйесін енгізу жоспарланып отыр. Бұл жүйе су деңгейін автоматты түрде реттеп, экологиялық мониторинг жүргізуге және энергияны үнемдеуге мүмкіндік береді.
Түйіндей айтқанда, Шаға көлі – Түркістанның даму бағытының символы. Ол су тасқынын болдырмайтын қауіпсіздік нысаны ғана емес, экологиялық, экономикалық және туристік тұрғыдан үлкен әлеуетке ие жаңа өмір ортасы болмақ.
Түркістан облысы әкімінің баспасөз қызметі