Қазақстан Республикасында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасына сәйкес экономиканы әртараптандыру, ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу және жасыл экономика қағидаттарын енгізу бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Осы саясат аясында Түркістан облысы мақта өңдеу саласында айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізуде. Өңірде мақта кластерін дамыту бағытында іске асырылып жатқан өндірістік жобалар экономикалық тиімділікті арттырумен қатар, экологиялық жауапкершілікті қамтамасыз етуге негізделген.
Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров Мақтаарал ауданына жасаған жұмыс сапары барысында аймақ бойынша мақта өңдеу саласында іске асырылып жатқан бірқатар өндірістік нысандардың жұмыс барысымен танысты. Атап айтқанда, «Cotton Makta» ЖШС мақта шикізатын өңдеу зауыты және «Хамро ата» ЖШС мақта майын өңдеу зауытының өндірістік үрдістері жан-жақты қаралды. Бұл нысандар өңірдегі мақта кластерін дамытуда стратегиялық маңызды рөл атқарады.
«Cotton Makta» ЖШС мақта зауыты 2016 жылдан бері тұрақты жұмыс істеп келеді. 2023 жылы зауыт өндірістік қуатын арттыру мақсатында Қытай Халық Республикасынан әкелінген заманауи өндірістік құрал-жабдықтармен толықтай жаңғыртылды. Зауыттың жылдық өндірістік қуаты – 90 мың тонна мақта шикізаты. Қазіргі таңда кәсіпорында 150 адам тұрақты жұмыспен қамтылған, ал маусымдық кезеңде 250 адамға дейін қосымша жұмыс орындары ашылады. Жобаның жалпы құны – 3 млрд теңге. Бұл өндіріс орнында мақта шикізатын өңдеу тек экономикалық тиімділікті арттырып қана қоймай, ауыл шаруашылығы қалдықтарын тиімді пайдалану арқылы экологиялық жауапкершілікті қамтамасыз етеді.
2023 жылы зауыт 57 мың тонна мақта шикізатын қабылдап, 800-ден астам шаруа қожалықтарымен келісімшарт жасады. Мақта шикізатының 1 келісі сорттық ерекшелігіне қарай 250-270 теңге аралығында бағаланды. Биылғы маусымда 11 мақта қабылдау бекеті жұмыс істеп, барлық шаруалармен толық есеп айырысу жүргізілді. Осы арқылы өңірде мақта өндірісінің тұрақтылығы қамтамасыз етіліп, шаруалардың табысы арттырылды. Сонымен қатар, зауытта өңделген мақта талшығының 80 пайызы Қытай Халық Республикасына экспортталады, қалған бөлігі Түркия мемлекетіне жөнелтіледі. Бұл экспорттық әлеуеттің артуы өңірдің экономикалық тұрақтылығын нығайтуға, инвестициялық климатты жақсартуға және ұлттық валютаның тұрақтылығына оң әсер етеді.
Сонымен қатар, «Хамро ата» ЖШС мақта майын өңдеу зауытының құрылыс жұмыстары да қарқынды жүргізілуде. Қазіргі таңда құрылыс жұмыстарының 80 пайызы аяқталды. Өндірістік нысанға қажетті құрал-жабдықтар толық көлемде Қытай Халық Республикасынан жеткізілді. Жобаның жалпы құны – 1 млрд теңге. Зауыт толық іске қосылған жағдайда жылына 5 мың тонна мақта майы өндіріледі. Бұл өнімдер азық-түлік және химия өнеркәсібінде кеңінен қолданылатын болады. Нысанды пайдалануға беру 2026 жылға жоспарланған.
Мақта өңдеу кәсіпорындарының іске қосылуы Түркістан облысында жасыл экономика қағидаттарын енгізуге нақты үлес қосады. Өндіріс процесінде қалдықтарды барынша азайту, шикізатты толық өңдеу, энергияны үнемдеу және экологиялық қауіпсіз технологияларды пайдалану арқылы кәсіпорындар тек экономикалық тиімділікті қамтамасыз етіп қана қоймай, қоршаған ортаны қорғау міндетін де жүзеге асырады. Бұл шаралар табиғи ресурстарды тиімді пайдалану, өндірістік қалдықтарды азайту және экологиялық тұрақтылықты сақтау тұрғысынан маңызды.
Облыс әкімі Нұралхан Көшеров кәсіпорын басшыларына, басқарма қызметкерлеріне және аудан әкімдеріне өндірісті әртараптандыру, қосымша жұмыс орындарын ашу, сондай-ақ дайын өнімнің экспортын ұлғайту бағытында нақты тапсырмалар берді. Бұл шаралар мақта кластерін дамыту арқылы өңір экономикасының тұрақты өсуіне және халықтың әл-ауқатын арттыруға мүмкіндік береді.
Қорытындылай келе, Түркістан облысында мақта өңдеу саласында жүзеге асырылып жатқан жобалар жасыл экономика қағидаттарына негізделген стратегиялық бастамалар болып табылады. Олар өңірдің индустриялық әлеуетін арттырумен қатар, ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеуге жол ашып, қалдықсыз өндіріс үлгісін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Мұндай жобалар тек экономикалық тиімділікті қамтамасыз етпей, сонымен бірге табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану, қоршаған ортаны қорғау және экспорттық әлеуетті арттыру арқылы өңірдің тұрақты дамуына үлес қосады. Түркістан облысы мақта кластерін дамыту жұмысын әрі қарай жалғастыра отырып, жасыл экономика мен экологиялық тұрақтылық принциптерін кеңінен енгізуге ұмтылуда.