2026 жылдың екінші жартысында Қазақстанда Су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесі өнеркәсіптік пайдалануға берілетін болды. Бұл жүйе су саласын цифрландыру, гидрологиялық бақылау мен талдау, су үнемдеу мәдениетін қалыптастыру, сондай-ақ жерүсті мен жерасты сулары бойынша бірыңғай ақпараттық базаны құру мақсатында әзірленіп отыр. Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітовтің төрағалығымен өткен 2025 жылғы жұмыс қорытындысы бойынша отырыста атқарылған жұмыстар мен алдағы жоспарлар таныстырылды.
Су ресурстары ақпараттық-талдау орталығы (АТО) 2025 жылы бірқатар ірі жобаларды іске асырып, кешенді жұмыстар жүргізді. Атап айтқанда, Ұлттық су ресурстарының ақпараттық жүйесін әзірлеу, Балқаш көлін сақтау жөніндегі кешенді шаралар, қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді гидрологиялық модельдеудің озық үлгілерін енгізу, суармалы суды жеткізу бойынша электронды шарттар жасауға арналған биллинг жүйесін құру, қоғамда су үнемдеу мәдениетін қалыптастыру, ҚХР-мен бірлескен трансшекаралық бассейндерді зерттеу, сондай-ақ су ресурстары мәселелері бойынша талдамалық және әдістемелік материалдар әзірлеу жұмыстары жүргізілді.
Қазіргі таңда Ұлттық су ресурстарының ақпараттық жүйесін жетілдіру бойынша жоспарланған жұмыстардың шамамен 80%-ы орындалды. Жүйенің негізгі сегіз модулі іске қосылып, мемлекеттік дерекқорлармен 11 интеграция орнатылды. Жүйені толық аяқтау және өнеркәсіптік пайдалануға беру 2026 жылдың екінші жартысында жүзеге асырылмақ. Бұл жүйе Қазақстандағы су объектілерін кешенді басқару, су пайдалануды бақылау және экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз ету саласында маңызды құрал болады.
Балқаш көлін сақтау бойынша жасалған мастер-жоспар аясында 1980-2025 жылдар аралығындағы бастапқы деректер жинақталып, жүйелендіріліп, талдау жұмыстары жүргізілді. 2026 жылы жобаны практикалық кезеңге өткізу жоспарланған, оның ішінде деректерді тексеру, далалық сапарлар, семинарлар және гидрологиялық массивтерді жаңарту жұмыстары жүргізіледі.
Гидрологиялық модельдеудің озық технологияларын бейімдеу жұмыстары ҚР-дағы БҰҰ Даму бағдарламасының қолдауымен АТО мамандары тарапынан жүзеге асырылуда. Қазақстан аумағындағы су объектілерін толық гидрологиялық модельдеу 2027 жылдың соңына дейін аяқталуы жоспарланған. Бұл модельдер су ресурстарын тиімді басқаруға, су тасымалы мен суару жүйелерін жетілдіруге, сондай-ақ климаттық өзгерістерге бейімделу бойынша ғылыми негізде шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді.
Суармалы суды әділ және ашық бөлу үшін пилоттық режимде жаңа биллинг жүйесі енгізіліп жатыр. Бұл жүйе су пайдаланушылар мен «Қазсушар» РМК арасындағы өтінім беру, келісімшарт жасасу және су жеткізу қызметтері үшін есеп айырысу процестерін цифрландыруға мүмкіндік береді. Қазіргі таңда АТО мамандарынан құралған жұмыс топтары Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде, оның ішінде Түркістан облысында түсіндіру және ұйымдастыру жұмыстарын жүргізуде. Түркістан өңірі суармалы жерлердің көлемі мен аграрлық сектордың дамуы жағынан маңызды болғандықтан, пилоттық жобаны осы өңірде іске асыру стратегиялық маңызы бар. Суармалы су пайдалану тиімділігін арттыру және фермерлердің өз уақытында су алуын қамтамасыз ету бағытында Түркістан облысы ел ішінде үлгіге айналатын өңір ретінде таңдалды.
2025 жылы АТО БҰҰ Даму бағдарламасымен, Францияның даму агенттігімен, Германияның халықаралық ынтымақтастық жөніндегі қоғамымен, POWERCHINA ZHONGNAN инженерлік-консалтингтік компаниясымен, Еуразиялық даму банкімен, ЮНИСЕФ-пен, «Еуразиялық топ» ЖШС-мен, Қазақстанның су қауымдастығымен және басқа да ұйымдармен бірқатар келісімдер мен меморандумдарға қол қойды. Бұл халықаралық тәжірибе Қазақстандағы су ресурстарын басқару жүйесін жақсартуға, су үнемдеу мәдениетін қалыптастыруға және гидрологиялық зерттеулерді жетілдіруге мүмкіндік береді.
Желтоқсан айында АТО директорының кеңесі 2026 жылға арналған жоспарларды бекітті. Жоспарлар сегіз бассейндік жоспарды әзірлеу, су пайдалануды болжау жүйесін құру, су қорғау аймақтары мен белдеулерінің шекараларын айқындау, экологиялық ағынды есептеу, су кадастрын цифрландыру, Орталық Азия су бассейндерін зерттеу және Су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесін өнеркәсіптік пайдалануға енгізуді қамтиды. Бұл бағыттағы жұмыстар Түркістан облысында да белсенді жүзеге асырылатын болады. Әсіресе, суармалы жерлерді тиімді пайдалану, ауыл шаруашылығы саласында су тапшылығын азайту және экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз ету мақсатында облыстың барлық ауданында пилоттық жобалар іске қосылады.
Түркістан облысы су ресурстарын басқару мен су үнемдеу мәдениетін қалыптастыруда үлгілік өңір ретінде қарастырылуда. Мұнда жерүсті және жерасты суын пайдалануды цифрлық жүйеге көшіру, фермерлер мен өнеркәсіп субъектілеріне суды тиімді бөлу, сондай-ақ гидрологиялық деректерді бірыңғай платформада жинау жұмыстары белсенді жүргізілуде. Аталған жүйе арқылы суармалы жерлерді толық бақылауға алу, су тапшылығы кезіндегі ресурстарды қайта бөлу, су сапасы мен көлемін мониторингтеу, сондай-ақ табиғи апаттар мен құрғақшылық жағдайында жылдам шешім қабылдау мүмкіндігі туады.
Су ресурстары және ирригация министрі Нұржан Нұржігітов өз сөзінде: «Су саласын цифрландыру, су үнемдеу мәдениетін қалыптастыру және жерүсті мен жерасты суы бойынша деректерді біріктіретін бірыңғай жүйе құру жөніндегі Мемлекет басшысының тапсырмаларын орындау бағытында Ақпараттық-талдау орталығының алдында бірқатар маңызды міндет тұр. Орталықтың алғашқы жұмыс жылы осы бастамаларды сапалы іске асырудың негізін қалады. Биыл барлық басталған жұмыстарды уақытылы аяқтауға, соның ішінде озық халықаралық тәжірибені енгізуге баса назар аудару қажет», – деді.
Түркістан облысында енгізіліп жатқан пилоттық жобалар ауыл шаруашылығында су ресурстарын тиімді пайдалану, суармалы жерлерді цифрландыру, гидрологиялық бақылау және экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл өңірде суды басқарудың жаңа әдістерін сынау және Қазақстан бойынша үлгі ретінде көрсету мақсатында барлық мүмкіндіктер қарастырылған. Алдағы жылдары өңірде гидрологиялық мониторингті жетілдіру, суармалы су пайдалануды оңтайландыру, су тапшылығы жағдайында әрекет ету стратегиясын іске асыру, сондай-ақ жергілікті тұрғындар мен шаруашылық субъектілеріне суды тиімді бөлу бойынша жүйелі жұмыстар жалғасады.
Қазақстандағы Су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесі мен Түркістан облысындағы пилоттық жобалар елдің су қауіпсіздігін арттыруға, су үнемдеу мәдениетін қалыптастыруға, суармалы жерлердің тиімділігін арттыруға және ауыл шаруашылығының тұрақты дамуын қамтамасыз етуге бағытталған маңызды стратегиялық бастамалар болып табылады.