Қазақстан мен Ауғанстан арасындағы экономикалық ынтымақтастық соңғы жылдары жаңа стратегиялық деңгейге көтеріліп, өңірлік тұрақтылық пен өзара тиімді әріптестіктің маңызды үлгісіне айналуда. Бұл байланыстар тек екіжақты сауда көлемімен шектелмей, Орталық және Оңтүстік Азияны байланыстыратын транзиттік дәліздер, азық-түлік қауіпсіздігі, көлік-логистика инфрақұрылымы және инвестициялық интеграция арқылы кеңейіп келеді. Қазақстан геосаяси тұрғыдан Еуразия жүрегінде орналасқан және құрлықтан қоршалған елдер үшін Каспий теңізі, Транскаспий халықаралық көлік бағдары, сондай-ақ «Солтүстік – Оңтүстік» мультимодальды дәлізі арқылы теңізге шығудың негізгі баламалы қақпасы болып отыр. Ал Ауғанстан – Оңтүстік Азияға апарар табиғи қақпа ретінде Қазақстан үшін стратегиялық әріптес саналады.
Шымкент қаласында өткен бизнес-форум екі ел арасындағы іскерлік байланыстарды жаңа деңгейге шығаруды мақсат етті. Форум жұмысына қатысқан қазақстандық және ауған кәсіпкерлері ауыл шаруашылығы, жеңіл өнеркәсіп, логистика, сауда және инвестиция салаларында бірлескен жобаларды талқылады. Бұл іс-шараның өткізілуі – Қазақстанның өңірлік экономикалық интеграция саясатының нақты көрінісі. Ауғанстан бүгінде Қазақстан үшін негізгі экспорт нарықтарының бірі және оңтүстік бағыттағы маңызды серіктес. Осы ынтымақтастықтың нығаюы арқылы Қазақстан тек экономикалық пайда ғана емес, сонымен қатар кең аймақтағы тұрақтылық пен қауіпсіздікті қолдауға үлес қосады.
Қазақстан Премьер-Министрінің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин форумның ашылуында сөйлеген сөзінде екі ел арасындағы сауда айналымының қарқынды өсуін ерекше атап өтті. Оның айтуынша, тек соңғы жылдары Қазақстан мен Ауғанстан арасындағы тауар айналымы бірнеше есеге артқан. 2023 жылы бұл көрсеткіш 545 миллион АҚШ долларына жетсе, ағымдағы жылдың алғашқы сегіз айында 280 миллион долларға жуықтаған. Бұл – Ауғанстан нарығына жеткізілетін қазақстандық өнімдердің тұрақты сұранысқа ие екенін көрсететін маңызды көрсеткіш. Әсіресе бидай, ұн, күріш, өсімдік майы және мұнай өнімдері бойынша экспорт көлемі айтарлықтай ұлғайған.
Қазақстан ауыл шаруашылығы саласында ғана емес, сонымен қатар химия өнеркәсібі, құрылыс материалдары өндірісі, көлік құрастыру және логистика секторларында да Ауғанстанмен бірлескен жобаларды іске асыруға ниетті. Министр Серік Жұманғарин атап өткендей, Бейнеу логистикалық терминалының әлеуеті Қазақстаннан Ауғанстанға арналған тауарларды үздіксіз жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл терминал Каспий теңізін айналып өтетін балама маршруттарды қысқартып, жүк тасымалының тиімділігін арттырады.
Қазақстан мен Ауғанстан арасындағы сауда-экономикалық байланыстар бүгінгі таңда өңірлік тұрақтылықтың, экономикалық әріптестіктің және ұзақмерзімді стратегиялық әріптестіктің маңызды үлгісіне айналуда. Әсіресе Шымкент қаласында өткен бизнес-форум екі ел қарым-қатынастарының жаңа сапалы деңгейге көтерілгенін көрсетті. Форум барысында кәсіпкерлер тек сауда көлемін арттыру мәселесін емес, сонымен қатар өндірістік әріптестік орнату, логистикалық дәліздерді кеңейту, ауыл шаруашылығы, жеңіл өнеркәсіп және құрылыс салаларында бірлескен кәсіпорындар құруға мүдделі екендерін білдірді. Бұл өз кезегінде Қазақстанның Орталық Азиядағы экономикалық орталық ретіндегі рөлін нығайтып, Ауғанстан үшін сенімді серіктес екенін дәлелдейді.
Қазақстан Үкіметінің өкілдері атап өткендей, екі ел арасындағы сауда айналымының жылдан-жылға өсуі ынтымақтастықтың қарқындылығын айғақтайды. Соңғы жылдары Қазақстан Ауғанстанға негізгі азық-түлік өнімдерін, мұнай-химия өнімдерін, минералды ресурстарды, құрылыс материалдарын және ауыл шаруашылығы тауарларын экспорттап келеді. Атап айтқанда, бидай мен ұн экспорты бірнеше есеге артып, Ауғанстан аумағында Қазақстан өнімдеріне деген сұраныс тұрақты түрде өсе түсуде. Бұл тек экономикалық тиімділікке ғана емес, сонымен қатар аймақтағы азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге елеулі үлес қосады.
Форумда көтерілген басты мәселелердің бірі – логистикалық ынтымақтастықты кеңейту. Қазақстанның Бейнеу логистикалық терминалы арқылы Ауғанстанға жүк тасымалдау бағыттарын арттыру ұсынылды. Бұл жүк тасымалының құнын төмендетіп қана қоймай, жеткізу мерзімін қысқартады. Сонымен қатар, темір жол және автомобиль көлігі инфрақұрылымын жақсарту арқылы Қазақстан Ауғанстанды Орталық Азия мен Еуразия нарықтарына шығаратын маңызды «логистикалық көпір» рөлін атқарады. Сарапшылардың айтуынша, болашақта Трансауған дәлізі мен Қазақстанның көлік инфрақұрылымы өзара интеграцияланса, бүкіл аймақтың экономикалық белсенділігі артады.
Екі ел арасындағы экономикалық серіктестік тек саудамен шектелмейді. Қазақстан ауған кәсіпкерлеріне ауыл шаруашылығы саласында бірлескен жобаларды іске асыруды ұсынды. Бұл бастама азық-түлік қауіпсіздігін нығайтып қана қоймай, жергілікті фермерлердің әлеуетін арттыруға бағытталған. Сонымен қатар құрылыс саласында да жаңа жобалар қолға алынуда. Қазақстандық компаниялар Ауғанстан аумағында тұрғын үй, инфрақұрылым және әлеуметтік нысандар салуға қатысуға дайын екенін білдірді. Бұл өз кезегінде әлеуметтік тұрақтылықты сақтауға ықпал етеді.
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың айтуынша, Ауғанстан – тек көрші мемлекет емес, сонымен қатар аймақтың экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі стратегиялық әріптес. Қазақстан Ауған халқына тек экономикалық тұрғыдан ғана емес, гуманитарлық қолдау көрсету арқылы да бауырластық ниетін паш етіп келеді. Соңғы жылдары Қазақстан ауған студенттеріне гранттар бөліп, білім беру саласында ауқымды бағдарламаларды іске асыруда. Бұл ұзақ мерзімді перспективада Ауғанстанның әлеуметтік дамуына және елдің білікті кадрлармен қамтылуына оң ықпал етеді.
Форум аясында кәсіпкерлер өзара түсіністік пен сенімге негізделген жаңа келісімдерге қол қойды. Қазақстандық инвесторлар Ауғанстанда өңдеу өнеркәсібін дамытуға, қоймалық логистикалық орталықтар салуға және ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу зауыттарын ашуға қызығушылық танытты. Мұндай жобалар екі елге де бірдей тиімді. Қазақстан үшін ол экспорттық мүмкіндіктердің кеңеюі мен өндіріс көлемінің артуын білдірсе, Ауғанстан үшін жаңа жұмыс орындары мен экономикалық тұрақтануға жол ашады.
Сонымен қатар энергетика саласындағы ынтымақтастық та назардан тыс қалған жоқ. Қазақстан ауған тарапына мұнай өнімдерін жеткізуді ұлғайтуға дайын екенін жеткізді. Ал болашақта бірлескен энергетикалық инфрақұрылым жобаларын жүзеге асыру жоспарланып отыр. Егер бұл жоспар толық орындалса, Ауғанстан энергетикалық тәуелділікті азайтып, өз аумағында тұрақты энергетикалық жүйе қалыптастыра алады.
Форумның қорытындысында тараптар стратегиялық ынтымақтастықты одан әрі дамыту жөнінде ортақ пікірге келді. Қазақстанның бастамалары аймақтық тұрақтылыққа және экономикалық интеграцияға бағытталған. Ауғанстан кәсіпкерлері Қазақстанмен бірлескен жобаларды жүзеге асыру арқылы өз елінің экономикасын жаңғыртуға ниетті екенін білдірді. Бұл екі ел арасындағы қарым-қатынас тек экономикалық емес, саяси және гуманитарлық тұрғыдан да өзара сенім мен қолдауға негізделген берік әріптестікке айналып келеді.
Қазақстан мен Ауғанстан арасындағы ынтымақтастық соңғы жылдары жаңа мазмұнмен толықты. Бұл байланыс тек сауда қатынастары немесе жеке экономикалық жобалар деңгейінде ғана емес, аймақтық қауіпсіздік, гуманитарлық тұрақтылық және геосаяси интеграция тұрғысынан ерекше маңызға ие болып отыр. Қазақстан өзінің сыртқы саясатында Ауғанстанды Оңтүстік Азиядағы стратегиялық серіктес ретінде қарастырады, ал бұл бағыттағы нақты қадамдар экономикалық форумдар, үкіметаралық келісімдер, бизнес ынтымақтастық және халықаралық институттар шеңберіндегі бірлескен бастамалар арқылы жүзеге асуда.
Шымкент қаласында өткен бизнес-форум – осы ынтымақтастықтың жаңа кезеңін айқындаған маңызды алаңдардың бірі. Форумға қатысқан кәсіпкерлер мен мемлекеттік органдардың өкілдері екі ел арасындағы сауда қатынастарын арттыру ғана емес, ұзақ мерзімді инвестициялық серіктестік құрудың маңыздылығын атап өтті. Ауғанстан тарапы Қазақстанның бидай, ұн, мұнай өнімдері, металлургия және ауыл шаруашылығы салаларындағы өнімдеріне жоғары сұраныс бар екенін нақты жеткізді. Сонымен қатар, ауған кәсіпкерлері Қазақстан аумағында логистикалық орталықтар ашуға мүдделі екенін білдірді, бұл Ауғанстанға шетелдік тауарларды тиімді жеткізуге мүмкіндік береді.
Қазақстан бүгінгі таңда Ауғанстан нарығына тек экспорттық өнім жеткізуші ғана емес, сонымен қатар инвестициялық серіктес рөлін де нығайтып келеді. Форум барысында тараптар ауыл шаруашылығы өнімдерін бірлесіп өндіру, Қазақстан аумағында ауғандық кәсіпкерлерге арнайы индустриялық аймақтардан орын беру, сондай-ақ көлік және транзит саласында бірлескен жобаларды жүзеге асыру туралы келіссөздер жүргізді. Бұл бастамалар Қазақстанның транзиттік әлеуетін одан әрі арттырып, Ауғанстан арқылы Парсы шығанағы елдеріне шығудың жаңа мүмкіндіктерін ашады.
Қазақстан Премьер-Министрінің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин өз сөзінде: «Қазақстан Ауғанстанды тек экономикалық серіктес ретінде емес, аймақтық бейбітшілік пен тұрақтылықты қамтамасыз етудегі негізгі әріптес ретінде қарастырады. Біз екі ел арасындағы қатынастарды тереңдетуге және жаңа стратегиялық жобаларды жүзеге асыруға дайынбыз», – деп атап өтті. Оның айтуынша, Қазақстан алдағы уақытта Ауғанстан экономикасының нақты секторына инвестиция салу арқылы екіжақты сауда айналымын бірнеше есеге арттыруды көздеп отыр.
Ауғанстан тарапынан келген кәсіпкерлер де Қазақстанның ұстанымына толық қолдау білдіріп, өз елінің экономикасын қалпына келтіру үшін сенімді серіктес қажет екенін айтты. Олар Қазақстанның тұрақты экономикалық жүйесі мен дамыған инфрақұрылымы арқылы ауған өнімдерін халықаралық нарыққа шығаруға болатынын ерекше атап өтті. Форумда Ауғанстан өкілдері Қазақстанға ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу, жүн мен тері өнімдерін экспорттау, жеңіл өнеркәсіпті дамыту бағытында ұсыныстарын білдірді.
Екі ел арасындағы гуманитарлық ынтымақтастық та ерекше маңызға ие. Қазақстан жыл сайын Ауғанстан азаматтарына білім гранттарын ұсынып, жастарға жоғары білім алу мүмкіндігін беріп келеді. Бұл ұзақ мерзімді перспективада Ауғанстандағы әлеуметтік тұрақтылыққа және адами капиталдың дамуына ықпал ететін стратегиялық қадам ретінде бағаланады. Сонымен қатар, Қазақстан ауған халқына гуманитарлық көмек көрсетіп, медициналық және азық-түлік тауарларын жеткізу арқылы өзінің халықаралық беделін нығайтып отыр.
Қазақстан мен Ауғанстан арасындағы экономикалық ынтымақтастық – тек екіжақты пайдаға негізделген жоба ғана емес, бүкіл өңірдің тұрақтылығы мен дамуына әсер ететін маңызды фактор. Екі елдің бірлескен бизнес жобалары жаңа жұмыс орындарын құрып, халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартуға мүмкіндік береді. Ал транзиттік дәліздерді дамыту халықаралық саудадағы Қазақстанның рөлін арттырып, елді Еуразияның басты логистикалық орталығына айналдыруға жол ашады.
Форумның қорытындысы бойынша тараптар сауда көлемін арттыруға, инвестицияларды көбейтуге және стратегиялық жобаларды жүйелі түрде іске асыруға уағдаласты. Бұл ынтымақтастықтың күшеюі Қазақстанға жаңа нарықтарға шығуға мүмкіндік берсе, Ауғанстан үшін экономикалық қайта өрлеу мен тұрақтылықтың негізін қалауға септігін тигізеді.
Қорытындылай келе, Қазақстан мен Ауғанстан арасындағы ынтымақтастық – болашаққа бағытталған, өзара сенім мен прагматикалық негізге құрылған стратегиялық серіктестік. Ол тек бүгінгі күннің емес, келер ұрпақтың қауіпсіздігі мен өркендеуіне қызмет ететін маңызды бағыт болып табылады.