Түркістан облысында ерекше күтімді қажет ететін тұрғындарға мемлекет тарапынан жан-жақты әлеуметтік қолдау шаралары жүйелі түрде көрсетіліп, бұл бағыттағы жұмыстар күн тәртібінен түспейтін маңызды мемлекеттік саясаттың бір бөлігіне айналды. Әлеуметтік әл-ауқатты арттыру – өңірдің стратегиялық дамуының негізгі бағыттарының бірі болып табылады. Облыс әкімі Нұралхан Көшеровтің төрағалығымен өткен кеңейтілген мәжілісте мүмкіндігі шектеулі азаматтарды қолдауға қатысты кешенді шаралар егжей-тегжейлі талқыланып, алдағы міндеттер анықталды. Өңір басшысы әлеуметтік салаға жауапты басқармалар мен аудан, қала әкімдіктеріне нақты тапсырмалар беріп, бұл мәселеге салғырт қарауға жол берілмейтінін қадап айтты. Әкімнің айтуынша, ерекше күтімді қажет ететін азаматтардың мүддесін қорғау – тек әлеуметтік сала мамандарының ғана емес, бүкіл мемлекеттік басқару жүйесінің ортақ міндеті болып табылады.
Мүгедектігі бар азаматтарға көрсетілетін көмек сапасы мен қолжетімділігін жақсарту – өңірде жүргізіліп отырған әлеуметтік реформалардың басты өзегі саналады. Нұралхан Көшеров өз сөзінде мемлекеттік қолдау шаралары формалды емес, нақты нәтиже беретін деңгейде жүзеге асырылуы керектігін ерекше атап өтті. Әкім әлеуметтік қорғау саласындағы жұмыстың тиімділігін арттыру үшін бақылау механизмі күшейтілетінін мәлімдеді. Оның айтуынша, тек қаржылай қолдау көрсету жеткіліксіз, басты мақсат – азаматтардың өмір сүру сапасын арттыру, қоғам өміріне белсенді араласуына мүмкіндік жасау.
Облыстық жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасы өкілдерінің мәліметінше, өңірде 101 930 мүгедектігі бар адам ресми түрде тіркелген. Бұл – облыс халқының айтарлықтай бөлігін қамтитын әлеуметтік топ. Осы санаттағы азаматтардың әрқайсысы мемлекет тарапынан берілетін көмекті дер кезінде және толық көлемде алу құқығына ие. 2021 жылдан бастап енгізілген «Әлеуметтік қызметтер порталы» осы бағыттағы жұмыстарды едәуір жеңілдетіп, азаматтарға қажетті бұйымдар мен қызметтерді өз қалауы бойынша таңдауға мүмкіндік берді. Бұл порталдың енгізілуі ашықтықты арттырып қана қоймай, әлеуметтік қызметтер көрсету үдерісіндегі бюрократиялық кедергілерді азайтты.
Осы цифрлық жүйенің арқасында ерекше күтімді қажет ететін адамдар оңалту құралдарын, медициналық бұйымдар мен қызметтерді онлайн форматта таңдап, өтінішті бірнеше минут ішінде рәсімдей алады. Бұл өздігінен қозғала алмайтын немесе шалғай елді мекендерде тұратын азаматтар үшін үлкен жеңілдік болып отыр. Әлеуметтік қорғау саласындағы мұндай жаңашылдықтар мемлекет дәуір талабына сай қызмет көрсетуге ұмтылып отырғанын көрсетеді.
2025 жылдан бастап санаторийлік-курорттық емдеу, міндетті гигиеналық құралдармен қамтамасыз ету, ымдау тілі мамандарының қызметі, жеке көмекші тағайындау сияқты қызмет түрлеріне өтініштер проактивті форматта қабылдана бастады. Бұл дегеніміз – азаматтардың өзі өтініш бермей-ақ, оларға тиісті қызмет автоматты түрде ұсынылады. Мұндай тәсіл әлеуметтік қорғау жүйесінің түбегейлі жаңарып, адам-centric бағытқа ауысқанын білдіреді.
Түркістан облысында ерекше күтімді қажет ететін азаматтардың құқықтарын қорғау және оларды әлеуметтік ортаға бейімдеу бағытында кешенді бағдарламалар жүзеге асырылып, мемлекеттік қолдау шаралары жыл сайын кеңейіп келеді. Бұл жұмыстардың ауқымы тек материалдық көмек көрсетумен шектелмей, олардың қоғам өміріне белсенді араласуына жағдай жасауға бағытталған. Мүгедектігі бар азаматтардың өмір сапасын арттыру – облыстық деңгейде стратегиялық маңызы бар басым бағыттардың бірі ретінде белгіленген. Осы мақсатта әлеуметтік қызметтерді оңтайландыру, электронды форматқа көшіру, проактивті түрде қызмет көрсету жүйесін енгізу арқылы азаматтарға қолжетімділікті арттыру басты назарда. Мемлекет тарапынан көрсетілетін әрбір көмектің тиімділігі нақты көрсеткіштер арқылы бағаланып, тұрғындардың өмірінде шынайы оң өзгерістер орын алуы қатаң бақылануда.
Облыс әкімінің тапсырмасына сәйкес, мүмкіндігі шектеулі азаматтарды қолдауға бөлінетін қаражат көлемі жыл сайын артып келеді. Бюджеттен бөлінген қаржы тек әлеуметтік жәрдемақылар төлеуге емес, оңалту орталықтарының материалдық-техникалық базасын нығайтуға, жаңа инфрақұрылымдар салуға, заманауи протездік-ортопедиялық жабдықтарды сатып алуға бағытталуда. Бұл шаралар азаматтардың тұрмыстық қажеттіліктерін ғана өтеп қоймай, олардың еңбек нарығына қайта қосылуына, кәсіби дағдыларын шыңдап, экономикалық белсенділік танытуына мүмкіндік беруде. Әлеуметтік саясаттың басты қағидаты – «ешкімді назардан тыс қалдырмау», яғни көмекке мұқтаж әрбір азаматтың қажеттілігі ескеріліп, жеке көзқарас негізінде қызмет түрлері ұсынылады.
Сонымен қатар соңғы жылдары әлеуметтік қызмет көрсету жүйесіне инновациялық тәсілдер енгізіліп, қызметтердің сапасы мен жедел орындалуына басымдық берілді. «Әлеуметтік қызметтер порталы» арқылы азаматтар өздеріне қажетті заттар мен қызмет түрлерін еркін таңдай алады. Бұл бұрынғыдай ұзақ уақыт құжат жинау, кезек күту, мекеме аралау сияқты қиындықтарды жойып, қолжетімді және әділ жүйені қалыптастырды. Жаңа форматтағы порталдың іске қосылуы азаматтардың уақытын үнемдеп, мемлекет тарапынан көрсетілетін көмектердің ашық әрі тиімді жүзеге асырылуына жол ашты. Енді тұрғындар санаторийлік-курорттық ем алуға, оңалту құралдарына, жеке көмекші және ымдау тілі маманы қызметтеріне онлайн өтініш бере алады.
Мемлекеттік қолдаулар тек әлеуметтік қорғау шараларымен шектелмей, инклюзивті қоғам құруға бағытталған. Облыста инклюзивті білім беру мекемелерінің саны арттырылып, арнаулы сыныптар ашылуда. Балаларды ерте жастан әлеуметтендіру, оларды қоғам өміріне бейімдеу үшін психологиялық-педагогикалық қолдау орталықтары жұмыс істейді. Мұндай орталықтарда балалар тек білім алып қана қоймай, логопед, дефектолог, психолог мамандардың көмегімен жеке қабілеттерін дамытып, толыққанды өмір сүруге бейімделеді. Сонымен қатар ерекше күтімді қажет ететін балалардың ата-аналарына да психологиялық кеңестер мен заңдық түсіндірмелер беріліп, мемлекеттік бағдарламаларға қатысу тетіктері түсіндірілуде.
Түркістан облысында ерекше күтімді қажет ететін азаматтарды әлеуметтік бейімдеу шараларымен қатар, олардың медициналық оңалту қызметтеріне қолжетімділігін қамтамасыз етуге ерекше назар аударылуда. Оңалту орталықтарында физиотерапиялық ем-шаралар, кинезиотерапия, емдік дене шынықтыру, психологиялық қолдау, логопедиялық түзету сабақтары тұрақты түрде жүргізіліп, әрбір азаматтың денсаулық жағдайына байланысты жеке оңалту бағдарламалары жасақталады. Бұл бағдарламалар халықаралық стандарттарға сәйкес әзірленіп, науқастардың қозғалыс белсенділігін қалпына келтіруге, өмір сапасын жақсартуға бағытталған. Облыстағы емдеу мекемелері заманауи медициналық құрылғылармен жабдықталып, оңалту саласының материалдық базасы жыл сайын жаңартылуда. Мұның барлығы мемлекет тарапынан көрсетіліп отырған қамқорлықтың нақты көрінісі болып табылады.
Әлеуметтік қолдауға бағытталған жұмыстардың тиімділігін арттыру үшін ерекше күтімді қажет ететін азаматтардың қажеттіліктері жан-жақты зерттеліп, нақты статистикалық деректер негізінде шешімдер қабылдануда. Облыста жүргізілген мониторинг нәтижелері бойынша көптеген тұрғындардың әлеуметтік қызметтерді алуға ниеті жоғары екендігі байқалды. Соған байланысты азаматтардың өтініштерін қабылдау және өңдеу процесі автоматтандырылып, өтініш берушіге қызмет көрсетудің әрбір кезеңі бойынша ақпарат SMS және электрондық түрде хабарланып отырады. Бұл тәсіл қызметтің ашықтығын қамтамасыз етіп, азаматтардың мемлекеттік органдарға деген сенімін арттырды. Сонымен қатар, әлеуметтік қызметтерді көрсету сапасын бақылау мақсатында арнайы call-орталықтар жұмыс істеуде, онда тұрғындар өз сұрақтары мен ұсыныстарын жолдап, жедел түрде жауап алуда.
Айрықша атап өтер жайт, облыс әкімінің бастамасымен әлеуметтік инфрақұрылымды дамытуға бағытталған кешенді жоспар жүзеге асырылып жатыр. Аталған жоспар аясында жаңа оңалту орталықтарын салу, әлеуметтік қызмет көрсету үйлерін кеңейту, шалғай ауылдарда мобильді қызмет көрсету бөлімдерін ашу шаралары қолға алынған. Бұл бөлімдер арнайы жабдықталған автокөліктермен қамтамасыз етіліп, мүмкіндігі шектеулі азаматтардың үйлеріне барып қызмет көрсетеді. Мұндай қызмет түрлері әсіресе ауылдық жерлерде тұратын азаматтар үшін аса маңызды болып табылады, себебі олардың облыс орталығына немесе қалаға барып қызмет алу мүмкіндігі шектеулі болуы мүмкін. Мобильді топтар оларға қажетті құрал-жабдықтарды жеткізіп, медициналық және әлеуметтік қызметтерді дер кезінде көрсетеді.
Түркістан облысы әкімдігі тарапынан ерекше күтімді қажет ететін азаматтарды жұмыспен қамту мәселесіне де баса назар аударылып отыр. Еңбекке қабілетті азаматтарға арнайы квоталар белгіленіп, жұмыс берушілермен келісімдер жасалуда. Нәтижесінде көптеген азаматтар тұрақты табыс көзін тауып, өз кәсібін бастап, жеке ісін жүргізуге мүмкіндік алуда. «Бастау Бизнес», «Еңбек» және басқа да мемлекеттік бағдарламаларға қатысу арқылы шағын бизнесті дамытуға арналған жеңілдетілген несиелер мен гранттар беріліп жатыр. Бұл бағдарлама арқылы мүмкіндігі шектеулі азаматтардың ішінен сәтті кәсіпкерлер шығып, өңірдің экономикалық дамуына үлес қосуда. Бұл тек материалдық жағдайды жақсарту ғана емес, сонымен қатар олардың қоғамдағы орнын нығайтып, өздігінен шешім қабылдауға қабілетті тұлға ретінде қалыптасуына мүмкіндік береді.
Сонымен бірге, ерекше күтімді қажет ететін азаматтарға қатысты әлеуметтік әділеттілік қағидатын сақтау мақсатында тұрғын үймен қамтамасыз ету саясаты жүзеге асырылуда. Әлеуметтік осал топтарға арналған тұрғын үйлер кезек тәртібімен беріліп, оларға коммуналдық төлемдерді өтеу бойынша жеңілдіктер қарастырылған. Облыста мүмкіндігі шектеулі азаматтарға арналған пандустар, арнайы лифтілер, тактильді жолақтар сияқты инфрақұрылым элементтері орнатылып, олар үшін қолайлы орта қалыптастырылуда. Бұл шаралар халықаралық талаптарға сай жүзеге асып, тұрғындардың қауіпсіздігі мен еркін жүріп-тұруына жағдай жасауда. Облыс әкімінің тапсырмасына сәйкес әрбір жаңа құрылыста инклюзивті дизайн талаптары міндетті түрде ескеріліп отыр.