Шымкент қалалық Кәсіпкерлер палатасында білім беру саласындағы өзекті мәселелердің бірі — жекеменшік мектептерді қаржыландыру жүйесіне арналған кеңейтілген отырыс өтті.
Жиын барысында оқу орындарының қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету, оқушылардың сапалы білім алуына жағдай жасау және мемлекеттік-жекеменшік әріптестікті нығайту тетіктері жан-жақты қаралды.
Отырыстың жұмысына Кәсіпкерлер палатасы директорының орынбасары Мақсат Өткелбаев, қалалық білім басқармасы басшысының міндетін атқарушы Қуаныш Ысқақов, қала әкімдігінің экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының басшысы Ерлан Есқараев, сондай-ақ жекеменшік білім беру ұйымдарының жетекшілері мен «Қаржы орталығы» АҚ өкілдері қатысты.
Өзекті мәселе — қаржыландыру жүйесіндегі өзгеріс
Жиынды ашқан Мақсат Өткелбаев жекеменшік мектептер мемлекетке зор әлеуметтік серіктес болып отырғанын атап өтті.
– Соңғы жылдары Шымкент қаласында жекеменшік білім беру ұйымдарының саны артып келеді. Бұл өз кезегінде үш ауысымды мектептер мәселесін шешуге, балаларды сапалы біліммен қамтуға үлкен үлес қосып отыр. Дегенмен, соңғы уақытта қаржыландыру тетіктеріне қатысты бірқатар мәселелер туындап, кәсіпкерлер тарапынан сауалдар көбейді. Бүгінгі жиында осы түйткілдерге нақты жауап табу – басты мақсат, – деді ол.
Білім салалық кеңесінің төрайымы Диана Караманова өз сөзінде жаңа оқу жылы басталғаннан кейін қабылданған шешімдердің мектептер үшін күтпеген жағдай болғанын атап өтті.
– «Қаржы орталығы» АҚ тарапынан жолданған хаттамада жекеменшік мектептерді қаржыландыру тек жобалық қуаттылық шегінде және 10–15% артық оқушыға ғана қосымша қаражат қарастырылатыны көрсетілді. Бұл шешім оқу процесі басталып кеткен соң қабылданды. Ал қазір Шымкент қаласындағы жекеменшік мектептерде жобалық қуаттылықтан тыс 6 937 оқушы білім алуда. Олар оқу келісімшарттарын рәсімдеп, білім алу процесі толыққанды жүріп жатыр, – деді ол.
Жекеменшік мектептердің рөлі мен маңызы
Шымкент – республикадағы қарқынды дамып келе жатқан мегаполис. Соңғы бес жылда қала халқының саны 1,2 миллионнан асып, жыл сайын 25–30 мың жаңа оқушы мектеп табалдырығын аттайды. Осы ретте жекеменшік сектордың атқарып отырған рөлі айрықша.
Қазіргі таңда қала бойынша 120-дан астам жекеменшік мектеп жұмыс істейді. Оларда 70 мыңнан аса оқушы білім алады. Бұл – жалпы оқушылар санының шамамен 17 пайызы.
Жекеменшік мектептер мемлекеттік білім стандартына сәйкес білім беріп қана қоймай, инновациялық әдістер мен заманауи технологияларды енгізіп, білім сапасын арттыруда. Көптеген оқу орындарында робототехника, ағылшын тілін тереңдетіп оқыту, халықаралық бағдарламалар (Cambridge, IB және т.б.) енгізілген.
Сондай-ақ, бұл мектептер қаланың білім инфрақұрылымындағы жүктемені азайтып, үш ауысымда оқытудың алдын алуға айтарлықтай үлес қосуда.
Қаржыландыру тетігін жетілдіру қажеттілігі
Қалалық білім басқармасы басшысының міндетін атқарушы Қуаныш Ысқақов қаржыландыру жүйесін жетілдіру бағытында жұмыстар жалғасып жатқанын жеткізді.
– Білім беру саласында мемлекеттік тапсырысты орналастыру кезінде әрбір оқушыға арналған қаржыландыру мөлшері есептеледі. Қазір қала бойынша бұл көрсеткіш орта есеппен жылына 600–650 мың теңге шамасында. Дегенмен, кейбір мектептерде нақты оқушылар саны жобалық қуаттылықтан асып кеткендіктен, қосымша қаржы бөлу тетігін қайта қарау қажет. Осы мәселе бойынша «Қаржы орталығы» және салалық министрлікпен бірлесіп жұмыс жүргізіп жатырмыз, – деді ол.
Өз кезегінде Ерлан Есқараев жекеменшік мектептерге қатысты бюджет қаражаты тиімді және заң аясында бөлінуі тиіс екенін атап өтті.
– Мемлекеттік қаржы есебі – аса жауапты сала. Бірақ біз бір жағынан кәсіпкерлердің де жағдайын түсінуіміз керек. Қаржыландыру шектеулі болғанымен, ортақ шешім табуға мүмкіндік бар. Ол үшін нақты статистика, оқушылар саны мен білім сапасына қатысты деректер қажет, – деді ол.
Кәсіпкерлер мен сарапшылар пікірі
Кездесу барысында жекеменшік мектептердің басшылары мен педагогтар өз ұсыныстарын білдірді. Олар ең алдымен тұрақты қаржыландырудың маңызын және нормативтік құжаттардағы олқылықтарды түзету қажеттігін айтты.
Кейбір мектеп иелері жаңа оқу жылы басталғаннан кейін қаржы саясатының өзгеруі оқу процесіне әсер еткенін атап өтті.
– Біз 1 қыркүйекке дейін оқушыларды қабылдап, барлық келісімшарттар жасалды. Енді жаңа қағида енгізіліп, қаржыландыру қысқартылса, бұл ұстаздардың жалақысына, мектептің қызмет көрсету сапасына және материалдық базасына кері әсерін тигізеді, – деді жекеменшік мектептің директоры Айгүл Сапарова.
Кәсіпкерлер палатасының өкілдері осы бағытта бірлескен жұмыс тобын құруды ұсынды. Топтың міндеті – нормативтік-құқықтық базаны зерделеп, министрлікке нақты ұсыныстар енгізу.
Мемлекеттік-жекеменшік әріптестікті кеңейту
Кеңес отырысы барысында қатысушылар жекеменшік сектор мен мемлекеттің өзара тиімді әріптестігін дамыту тетіктерін де талқылады.
Қазіргі уақытта Шымкентте білім беру инфрақұрылымын кеңейту мақсатында бірқатар мемлекеттік-жекеменшік әріптестік жобалары жүзеге асуда. 2024–2025 оқу жылында осы бағытта 15 жаңа жекеменшік мектеп пайдалануға берілді.
Жобалардың жалпы инвестициялық құны 18 миллиард теңгеден асты. Бұл тек білім саласына инвестиция тарту ғана емес, жаңа жұмыс орындарының ашылуына, салық түсімдерінің артуына мүмкіндік берді.
Бұдан бөлек, кәсіпкерлер мен педагогтар кадр даярлау, оқу сапасын арттыру, оқушыларды цифрлық білім ресурстарымен қамту мәселелерін де көтерді.
Қорытынды және шешімдер
Кеңес соңында қатысушылар бірауыздан жекеменшік мектептерді қаржыландыру тетігін жетілдіру бойынша бірлескен ұсыныстар дайындауға келісті.
Кәсіпкерлер палатасы аталған ұсыныстарды жинақтап, Білім министрлігі мен Қаржы министрлігіне жолдайды.
Қорытынды сөзінде Мақсат Өткелбаев бұл мәселенің тек қаржылық емес, әлеуметтік маңызы да бар екенін атап өтті:
– Біз үшін басты мақсат – балалардың сапалы білім алуы. Сондықтан бұл бағытта барлық тараптар бірлесе әрекет етуі қажет. Мемлекет пен кәсіпкерлер арасындағы сенім мен серіктестік – білім беру жүйесінің табысты дамуының негізі, – деді ол.
Шымкент қаласы Кәсіпкерлер палатасы мен білім басқармасы алдағы уақытта да осындай ашық диалог алаңдарын тұрақты өткізіп, білім беру саласындағы өзекті мәселелерді бірлесе шешуге ниетті.