Қазіргі таңда аграрлық саланы дамытуда өнім көлемін арттырумен қатар, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану, экологиялық тепе-теңдікті сақтау және қоршаған ортаға түсетін жүктемені азайту мәселелері ерекше маңызға ие. Осы тұрғыда Түркістан облысының Жетісай ауданында жүзеге асырылып жатқан ауыл шаруашылығы тәжірибелері жасыл экономика қағидаттарын нақты іске асырудың жарқын үлгісі ретінде бағалануда. Қыс мезгілінде қырыққабат егу ісін қолға алған жергілікті шаруалар заманауи агротехнологияларды тиімді пайдалана отырып, табиғи ресурстарды үнемдеу мен тұрақты ауыл шаруашылығын дамытуға өз үлестерін қосып келеді.
Еліміздің бірқатар өңірлерінде қыс мезгілінде ауа райының қолайсыздығына байланысты егіс жұмыстары тоқтатылатын кезеңде Жетісай ауданының еңбекқор дихандары егістік алқаптарында жұмысын жалғастырып, қырыққабат дақылын отырғызуды бастап кеткен. Бұл – өңірдің қолайлы климаттық ерекшеліктерін ұтымды пайдалану ғана емес, сонымен қатар аграрлық сектордағы жоғары ұйымдастырушылық пен шаруалардың кәсіби біліктілігінің айқын көрінісі. Мұндай тәсіл бір мезгілде өнімділікті арттырып, ауыл шаруашылығы өндірісінің маусымдық тәуелділігін азайтуға мүмкіндік береді.
Жетісай ауданындағы дихандардың басым бөлігі соңғы жылдары су ресурстарын тиімді пайдалану мақсатында тамшылатып суғару технологиясына көшіп келеді. Бұл технология жасыл экономиканың негізгі қағидаттарының бірі болып саналатын су үнемдеуді қамтамасыз етеді. Тамшылатып суғару жүйесі арқылы су тікелей өсімдік түбіне беріліп, ысыраптың алдын алады, топырақтың құнарлылығын сақтауға ықпал етеді және өнімнің сапасын арттырады. Аталған технологияны қолдану су тапшылығы қаупін азайтып қана қоймай, қоршаған ортаға түсетін экологиялық салмақты төмендетуге мүмкіндік береді.
Атамекен ауылдық округінде орналасқан «Қоңырбай» шаруа қожалығы осы бағыттағы озық тәжірибесімен ерекшеленеді. Қожалық төрағасы Нұрлан Қауалов бірнеше жылдан бері заманауи агротехнологияларды енгізіп, ауыл шаруашылығын тұрақты дамытуға басымдық беріп келеді. Биыл ол иелігіндегі 3 гектар жерге қырыққабаттың «Зариссима» сортынан 100 мың дана көшет отырғызуды бастаған. Бұл сорттың қысқа мерзімде пісіп-жетілуі мен жоғары өнімділігі шаруашылықтың тиімділігін арттыруға мүмкіндік беріп отыр.
Шаруа соңғы төрт жылда тамшылатып суғару жүйесін тұрақты түрде қолданып келеді. Нәтижесінде өткен жылы 120 тонна өнім жинап, оны сыртқы нарыққа, нақтырақ айтқанда Ресей Федерациясына өткізе алған. Мұндай нәтижелер су үнемдеу технологияларының экономикалық тиімділігін де дәлелдейді. Сонымен қатар, көшеттердің шаруаның өзіне тиесілі жылыжайда өсірілуі ресурстарды оңтайлы пайдалануға, тасымалдау шығындарын азайтуға және көмірқышқыл газының бөлінуін төмендетуге ықпал етеді.
Жетісайлық шаруалардың тағы бір ерекшелігі – егістік алқаптарын жыл бойы тиімді пайдалану тәжірибесі. Қырыққабат жиналғаннан кейін екінші өнім ретінде маш дақылын егу жоспарланып отыр. Бұл тәсіл жер ресурстарын барынша тиімді пайдалануға, топырақтың құнарлылығын сақтауға және ауыл шаруашылығы өндірісінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Қайталама егіс жасыл экономиканың маңызды элементі ретінде ауыл шаруашылығында кеңінен қолданыс табуда.
Аудан көлемінде қырыққабат егістігінің ауқымы жылдан жылға артып келеді. Өткен жылы бір ғана Атамекен ауылдық округінде 270 гектар жерге қырыққабат егілсе, биыл бұл көрсеткіш 300 гектарға жетеді деп күтілуде. Сонымен қатар, тамшылатып суғару технологиясы енгізілген алқап көлемі де ұлғайып отыр. Былтыр 195 гектар жерге орнатылған су үнемдеу жүйесі биыл 250 гектарға дейін кеңейтілмек. Бұл – жасыл технологиялардың ауыл шаруашылығында кеңінен енгізіліп жатқанын көрсететін маңызды көрсеткіш.
Жалпы аудан бойынша өткен жылы 1,2 мың гектар жерге әртүрлі қырыққабат сорттары егілген. Нәтижесінде 41 615 тонна өнім жиналып, ішкі нарықпен қатар Ресей және Беларусь елдеріне экспортталды. Өнімнің бір бөлігі Солтүстік Қазақстан облысына, сондай-ақ Шымкент, Алматы және Астана қалаларына жөнелтілді. Бұл өз кезегінде өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және экспорттық әлеуетін арттыруға мүмкіндік беріп отыр.
Су үнемдеу технологияларын енгізу көлемі де айтарлықтай өсуде. Егер өткен жылы 893 гектар қырыққабат алқабына заманауи су үнемдеу жүйелері орнатылса, биыл 1,8 мың гектарға егілуі жоспарланған қырыққабаттың 1,5 мың гектарына осы технологияны енгізу көзделіп отыр. Бұл – табиғи ресурстарды қорғауға бағытталған нақты әрі жүйелі қадам.
Ауа райының қолайлы кезеңдерін тиімді пайдаланып отырған шаруалар бүгінгі күнге дейін 144 гектар жерге қырыққабат егіп үлгерген. Қыс мезгіліндегі мұндай жұмыстар ауыл шаруашылығы өндірісінің үздіксіздігін қамтамасыз етіп қана қоймай, нарықтағы бағаның тұрақтылығына да оң әсерін тигізеді. Сонымен қатар, бұл тәсіл еңбек өнімділігін арттырып, ауыл тұрғындарының тұрақты табыс табуына мүмкіндік береді.
Жетісай ауданындағы бұл тәжірибе жасыл экономиканың негізгі қағидаттары – ресурстарды тиімді пайдалану, экологиялық тепе-теңдікті сақтау және экономикалық тиімділікті арттыру бағыттарының ауыл шаруашылығында сәтті іске асып жатқанын көрсетеді. Су үнемдеу технологияларын кеңінен енгізу, жылыжай шаруашылығын дамыту және егіс алқаптарын жыл бойы тиімді пайдалану өңірдің аграрлық саласын жаңа деңгейге көтеруде.
Алдағы уақытта да Жетісай ауданында ауыл шаруашылығын тұрақты дамыту, экологиялық таза өнім өндіру және табиғи ресурстарды қорғау бағытындағы жұмыстар жалғасын табады. Мұндай бастамалар өңірдің ғана емес, жалпы елдің жасыл экономикаға көшу жолындағы маңызды қадамдарының бірі болып табылады.