Адамның құқықтары мен бостандықтарын қорғау – кез келген құқықтық мемлекеттің басты міндеттерінің бірі. Қазақстан Республикасының Конституциясы адамның өмірін, құқықтары мен бостандықтарын мемлекеттің ең жоғары құндылықтары ретінде бекітеді. Бұл қағидат тек заң мәтінінде көрсетілген норма емес, ол әр азаматтың күнделікті өмірімен тікелей байланысты.
Азамат өз құқығын білген жағдайда ғана оны тиімді қорғай алады. Еңбек қатынастары, тұрғын үй мәселесі, әлеуметтік төлемдер, білім алу, медициналық қызмет, отбасы мәселелері, тұтынушы құқықтары немесе мемлекеттік қызметтерді алу барысында әр адам белгілі бір құқықтық мәселеге тап болуы мүмкін. Осындай жағдайда заң талаптарын түсіну және қажетті құқықтық көмекке жүгіне білу маңызды.
Құқықтық көмек дегеніміз – азаматқа өзінің құқықтары мен міндеттерін түсіндіруге, заңнамада көзделген мүмкіндіктерді пайдалануға және қажет болған жағдайда өз мүддесін қорғауға жәрдем көрсету. Оның түрлері әртүрлі болуы мүмкін. Атап айтқанда, құқықтық кеңес алу, қажетті құжаттарды рәсімдеу тәртібін түсіндіру, мемлекеттік органдарға өтініш беру жолдарын көрсету немесе заңда белгіленген жағдайларда кәсіби заң көмегін пайдалану.
Мысалы, еңбек шарты жасалмай жұмысқа қабылданған немесе еңбекақысы уақытында төленбеген азамат өзінің құқықтарын білмеуі мүмкін. Мұндай жағдайда мәселені шешудің заңда белгіленген тәртібін білу маңызды. Сол сияқты әлеуметтік төлемге қатысты түсініксіз жағдай туындағанда, мемлекеттік қызметті алу кезінде қиындық болғанда немесе қандай да бір құжаттың заңдылығына күмән туған кезде құқықтық кеңес азаматқа дұрыс бағыт таңдауға көмектеседі.
Құқықтық көмек көрсету барысында халықтың ақпаратқа қолжетімділігі де ерекше маңызға ие. Азамат қайда жүгіну керектігін, қандай құжаттар қажет екенін және мәселені қарау үшін қандай тәртіп белгіленгенін алдын ала білгені жөн. Бұл уақытты үнемдеп қана қоймай, азаматтың өз құқығын заң шеңберінде қорғауына мүмкіндік береді.
Қазіргі таңда құқықтық көмек көрсету саласында цифрлық мүмкіндіктердің де маңызы артып келеді. Мемлекеттік қызметтердің электронды форматқа көшуі азаматтарға көптеген мәселелерді қашықтан шешуге мүмкіндік берді. Алайда цифрлық сервистерді пайдаланған кезде жеке деректердің қауіпсіздігіне де назар аудару қажет. Азамат өзінің жеке мәліметтерін бөгде адамдарға бермеуге, күмәнді сілтемелерге өтпеуге және ресми ақпарат көздерін пайдалануға тиіс.
Құқықтық сауаттылықтың қалыптасуы әсіресе жастар үшін маңызды. Жас маман жұмысқа орналасқан кезде еңбек шартының талаптарын білуі, студент білім алуға қатысты өз құқықтарын түсінуі, жас кәсіпкер өз қызметін заң талаптарына сәйкес ұйымдастыруы қажет. Қарапайым құқықтық білімнің өзі көптеген мәселелердің алдын алуға көмектеседі.
Бұл бағытта өңірлерде халыққа құқықтық түсіндіру жұмыстарын жүргізудің маңызы зор. Азаматтарға заңнаманың негізгі талаптарын қарапайым тілмен жеткізу, олардың сұрақтарына жауап беру және тиісті мекемелерге жүгіну тәртібін түсіндіру – құқықтық мәдениетті қалыптастырудың тиімді жолдарының бірі.
Сонымен қатар құқықтық көмек тек мәселе туындаған кезде ғана қажет болатын қызмет ретінде қарастырылмауы тиіс. Заң талаптарын алдын ала білу көптеген даулы жағдайлардың алдын алуға мүмкіндік береді. Мәселен, еңбек шартын мұқият оқу, келісімге қол қоймас бұрын оның талаптарын түсіну, несие немесе басқа да қаржылық міндеттемелерді рәсімдеу кезінде құжаттарды зерделеу – азаматтың өз құқықтары мен мүдделерін қорғауына ықпал ететін қарапайым қадамдар.
Конституцияда бекітілген құқықтар азаматтың күнделікті өмірінде нақты мәнге ие болуы үшін әр адам өз құқықтарын білуі және оларды заң шеңберінде қорғау жолдарын түсінуі қажет. Бұл ретте мемлекет тарапынан көрсетілетін құқықтық көмек пен түсіндіру жұмыстары азамат пен құқықтық институттар арасындағы байланысты нығайтады.