Түркістан облысының Жетісай ауданында экология мен су ресурстарын қорғауға бағытталған кешенді шаралар кезең-кезеңімен жүзеге асырылуда. Ауыл шаруашылығы қарқынды дамыған өңір үшін су ресурстарын тиімді пайдалану, жер асты суларының деңгейін реттеу және егістік алқаптардың мелиоративтік жағдайын жақсарту экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етудің негізгі бағыттарының бірі болып табылады.
Осы мақсатта ауданда тік дренажды ұңғымаларды салу және қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде. Аталған шаралар суармалы жерлердің тұздану деңгейін төмендетуге, топырақтың экологиялық жағдайын жақсартуға және табиғи су теңгерімін сақтауға бағытталған. Тік дренаж жүйелері артық жер асты суларын шығару арқылы егістік алқаптардың экологиялық тепе-теңдігін қамтамасыз етеді.
Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеровтің тапсырмасына сәйкес, өңірде ауыл шаруашылығы жерлерінің мелиоративтік жағдайын жақсарту мәселесіне ерекше назар аударылуда. Осы тапсырма аясында Жетісай ауданының әкімі Серік Мамытов тік дренажды ұңғымалардың құрылыс барысын бақылап, жұмыстардың сапасы мен белгіленген талаптарға сәйкестігін тексерді. Жауапты сала мамандарымен және мердігер мекеме өкілдерімен бірге құрылыс нысандарын аралау барысында атқарылып жатқан жұмыстардың экологиялық маңызына баса назар аударылды.
Тік дренажды ұңғымалардың сапалы салынуы су ресурстарын қорғау ісінде ерекше рөл атқарады. Жер асты сулары деңгейінің шамадан тыс көтерілуі егістік жерлердің батпақтануына, топырақтың тұздануына және ауыл шаруашылығы алқаптарының жарамсыз күйге түсуіне алып келеді. Осыған байланысты дренаж жүйелерін қалпына келтіру – қоршаған ортаға келетін зиянды азайтып, жер ресурстарын сақтаудың тиімді тетігі саналады.
Зерделеу барысында кейбір ұңғымаларда құрылыс жұмыстарының талапқа сай жүргізілмеуі, техникалық нормалардың толық сақталмауы және ұйымдастырудағы кемшіліктер анықталды. Аталған олқылықтар су ресурстарын қорғау бағытындағы жұмыстардың тиімділігіне кері әсер етуі мүмкін екені атап өтіліп, мердігер мекеме өкілдеріне қатаң ескертулер жасалды. Жауапты бөлім басшыларына құрылыс сапасын күшейту және барлық жұмыстарды жобалық-сметалық құжаттамаға сәйкес жүргізу жөнінде нақты тапсырмалар жүктелді.
Тік дренаж жүйелерінің экологиялық маңызы өте жоғары. Бұл жүйелер арқылы жер асты суларының деңгейі тұрақтандырылып, суармалы алқаптардың ұзақ мерзімді сақталуына мүмкіндік туады. Сонымен қатар артық ылғалдың уақытылы шығарылуы топырақтың құрылымын жақсартып, табиғи экожүйеге түсетін жүктемені азайтады. Мұндай шаралар су ресурстарын қорғаумен қатар жердің экологиялық тозуының алдын алуға бағытталған.
Айта кету қажет, 2023 жылдың қазан айында Қазақстан Республикасының Су ресурстары және ирригация министрлігінің бастамасымен «ҚазСушар» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының тапсырысы бойынша «Ислам даму банкінің» қаржысы есебінен 210 дана тік дренажды ұңғыманы қайта қалпына келтіру жұмыстары басталған. Жоспарға сәйкес бұл жұмыстар 2026 жылдың сәуір айында толық аяқталып, пайдалануға берілмек.
Жобаны іске асыру аясында бірнеше ауылдық округтерде нақты жұмыстар жүргізілуде. Атап айтқанда, «КиікбайСтройСервис» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі арқылы Мақталы, Қызылқұм және Абай ауылдық округтерінде 97 дана тік дренажды қалпына келтіру жоспарланған. Нәтижесінде 16 мың гектар алқаптың мелиоративтік жағдайын жақсарту көзделіп отыр. Бұл жұмыстар жер асты суларының деңгейін төмендетіп, топырақтың экологиялық жағдайын тұрақтандыруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар «Арт-Құрылыс» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі арқылы Ералиев, Ынтымақ және Ш.Ділдабеков ауылдық округтерінде 113 дана тік дренажды ұңғыманы қайта қалпына келтіру жоспарланған. Аталған жобаның нәтижесінде 20 мың гектар алқаптың мелиоративтік жағдайы жақсарып, су ресурстарының реттелуі қамтамасыз етіледі.
Жетісай ауданында жүзеге асырылып жатқан бұл жұмыстар экология мен су ресурстарын қорғау саласындағы жүйелі саясаттың нақты көрінісі болып табылады. Суармалы жерлердің экологиялық жағдайын жақсарту арқылы өңірдің табиғи ресурстарын сақтауға және болашақ ұрпақ үшін қолайлы қоршаған ортаны қамтамасыз етуге мүмкіндік туып отыр.
Аудан әкімдігі тарапынан дренаж жүйелерінің құрылысын және қалпына келтіру жұмыстарын тұрақты бақылауда ұстау жалғасуда. Су ресурстарын қорғау – бір реттік шара емес, ұзақ мерзімді әрі үздіксіз жүргізілуі тиіс процесс. Осыған байланысты барлық жауапты мекемелерге экологиялық талаптарды қатаң сақтау, құрылыс сапасын арттыру және белгіленген мерзімдерді сақтау жөнінде нақты міндеттер жүктелген.
Қорытындылай келе, Жетісай ауданында салынып жатқан тік дренажды ұңғымалар су ресурстарын қорғау, жер асты сулары деңгейін реттеу және ауыл шаруашылығы алқаптарының экологиялық тұрақтылығын қамтамасыз ету жолындағы маңызды қадам болып табылады. Бұл жұмыстар өңірдің табиғи тепе-теңдігін сақтауға, жер ресурстарының тозуын болдырмауға және суармалы жерлердің ұзақ мерзімді тиімді пайдаланылуына негіз қалайды.